قوله : و لو شهدا عليه بشهادته : ضمير در [ عليه ] و در [ شهادته ] بقاضى و در [ به ] به حق عائد است . قوله : لا بحكمه : عطف است بر [ شهادته ] . قوله : فالظاهر انّه كذلك : يعنى مثل شهادت به حكم است . متن : و إلا يعلم الحاكم بالحق طلب البينة من المدعي إن لم يكن عالما بأنه موضع المطالبة بها ، و إلا جاز للحاكم السكوت ، فإن قال : لا بينة لي عرفه أن له إحلافه ، فإن طلبه أي طلب إحلافه حلفه و لا يتبرع الحاكم بإحلافه ، لأنه حق للمدعي فلا يستوفي بدون مطالبته و إن كان إيقاعه إلى الحاكم ، فلو تبرع المنكر به ، أو استحلفه الحاكم من دون التماس المدعي لغا . شرح فارسى : مرحوم مصنف مىفرماين : ب : صورت دوم آن است قاضى علم به حق نداشته باشد كه در اين صورت بايد از مدعى طلب بيّنه كند : حال اگر مدعى بگويد بيّنه ندارم به او بگويد كه مىتواند خصم خود را قسم دهد از اينرو اگر مدعى از حاكم خواست كه خصم را قسم دهد ، او طرف مخاصم را قسم بدهد و حاكم خود بدون درخواست مدعى حق ندارد منكر را قسم بدهد . شارح ( ره ) مىفرماين : اينكه مرحوم مصنف فرمود اگر قاضى علم به حق نداشت از مدعى بيّنه بخواهد در جائى است كه مدعى مسئله را نداند و به اين امر